بازار آهن آلات و صنعت فولاد ایران اکنون در نقطهای ایستاده که ادامه مسیر گذشته دیگر پاسخگوی واقعیتهای امروز نیست. سالها صنعت فولاد با سیاست «افزایش ظرفیت به هر قیمت» پیش رفت، اما شرایط جدید—از بحران انرژی گرفته تا تغییر الگوی مصرف جهانی—نشان داده که این مدل عملاً به پایان راه رسیده است. فشار هزینهها، ناترازی انرژی، کمبود زیرساخت و ورود فناوریهای جدید، این بازار را وارد دورهای کرده که نیازمند بازطراحی اساسی است.
در همین بستر پرتلاطم، بازار میلگرد بستر نیز بهعنوان یکی از مهمترین محصولات مقاومسازی دیوارهای بنایی، تحت تأثیر مستقیم این شرایط قرار گرفته و طی هفتههای اخیر شاهد افزایش قابلتوجه قیمت میلگرد بستر بوده است. بررسی آمارها در یک ماه اخیر تا تاریخ ۱۴۰۴/۰۹/۲۰ نشان میدهد:
- میلگرد بستر ۵.۵ سانتیمتر از ۳۶,۸۱۸ تومان به ۴۰,۴۵۴ تومان رسیده است!
- میلگرد بستر ۱۱ سانتیمتر از ۳۷,۵۰۰ تومان به ۴۱,۳۶۳ تومان رسیده است!
- میلگرد بستر ۱۵ سانتیمتر از ۳۹,۰۹۰ تومان به ۴۲,۷۲۷ تومان رسیده است!
این ارقام تنها تغییرات ساده قیمتی نیست؛ بلکه بازتابی روشن از فشارهای ساختاری صنعت فولاد و آهنآلات کشور هستند.
| سایز میلگرد بستر | قیمت قبلی (تومان) | قیمت جدید (تاریخ ۲۰ آذر ۱۴۰۴) |
|---|---|---|
| ۵.۵ سانتیمتر | ۳۶,۸۱۸ | ۴۰,۴۵۴ |
| ۱۱ سانتیمتر | ۳۷,۵۰۰ | ۴۱,۳۶۳ |
| ۱۵ سانتیمتر | ۳۹,۰۹۰ | ۴۲,۷۲۷ |
پایان عصر «تولید به هر قیمت» و آغاز ضرورت بازطراحی زنجیره فولاد
بررسی شاخصهای کلیدی نشان میدهد مدل فعلی تولید دیگر توان پاسخگویی به نیاز بازار و شرایط هزینهای امروز را ندارد. سالها تمرکز اصلی صنعت بر افزایش ظرفیت تولید فولاد خام بود؛ اما امروز این رویکرد با سه مانع بزرگ روبهروست:
- جهش بیسابقه هزینه انرژی (گاز و برق)
- افت پایداری تأمین انرژی و محدودیتهای فصلی
- افزایش شدید هزینه حملونقل و ضعف زیرساخت لجستیک
نتیجه این فشارها، یک بازار شکننده و به شدت حساس است؛ بازاری که کوچکترین تکانه در انرژی یا عرضه را فوراً در قیمت محصولات نشان میدهد—ازجمله میلگرد بستر که وابستگی مستقیم به قیمت مفتول فولادی و هزینههای تولید دارد.
همین شرایط باعث شده در حالی که برخی مقاطع آهنی تغییر قیمتی خاصی نداشتهاند، میلگرد بستر روند افزایشی پایدارتری را ثبت کرده است؛ زیرا تولید آن وابسته به ریزساختارهای پرهزینهتر (مفتول، گالوانیزه، جوش مقاومتی و…) است و فشار تورمی بیشتری را تحمل میکند.
افزایش قیمت میلگرد بستر؛ سیگنال هشدار برای آینده بازار
جهش اخیر قیمت میلگرد بستر—چه در سایز ۵.۵، چه ۱۱ و چه ۱۵—نشانهای از یک حقیقت بزرگتر است:
بازار محصولات مقاومسازی، نخستین بخشی است که تأثیر ناترازی انرژی و افزایش هزینه تولید را منعکس میکند.
زیرا:
- این محصولات معمولاً در پروژههای ساختمانی ضروری هستند و تقاضای آنها قابل تعویق نیست
- تولیدصنایع کوچکتر و متوسط است و مقاومت کمتری در برابر افزایش قیمت انرژی دارد
- هزینه مواد اولیه (مفتول + پوشش گالوانیزه) بسیار سریعتر از مقاطع سنگین تغییر میکند
بنابراین، افزایش قیمت فعلی میلگرد بستر را نباید «نوسان گذرا» دانست؛ این روند بیشتر نشانه فشاری ساختاری است که احتمالاً در ماههای آینده نیز ادامهدار خواهد بود.
جهان به سمت فولادهای پیشرفته میرود؛ ایران باید انتخاب کند!
روند جهانی صنعت فولاد بهطور کامل در حال تغییر است.
کشورها از تولید انبوه فولاد تجاری فاصله گرفتهاند و به سمت:
- فولادهای کمکربن
- فولادهای پیشرفته و مقاوم
- فولادهای سبک و آلیاژی
- محصولات با ارزش افزوده بالا
حرکت میکنند.
در حالی که میانگین تولید فولادهای خاص در جهان حدود ۱۵ درصد است، سهم ایران تنها ۳ تا ۵ درصد است. ادامه این فاصله، صنعت ایران را در دهه آینده با چالش رقابتی جدی روبهرو خواهد کرد.
میلگرد بستر نیز از این روند جهانی بیتأثیر نیست؛ چرا که نیاز بازار به محصولات مقاومسازی استاندارد و گالوانیزه روزبهروز بیشتر میشود.
بحران انرژی و ناترازی ساختاری؛ تهدید مستقیم برای قیمت میلگرد بستر
مهمترین عامل افزایش قیمت محصولات فولادی در سالهای اخیر، بحران انرژی است.
با توجه به اینکه بخش قابلتوجهی از تولید میلگرد بستر از طریق جوش مقاومتی و مفتول گالوانیزه انجام میشود، هزینه انرژی و مواد اولیه نقش مستقیم بر قیمت آن دارد.
مهمترین عوامل اثرگذار:
- کاهش فشار گاز در فصل سرد → کاهش تولید → افزایش قیمت
- افزایش قیمت گاز صنایع → رشد هزینه تمامشده تولید
- هزینه حملونقل که در برخی مسیرها از ۱% به ۹% رسیده
- مشکلات صادرات و بازگشت ارز → کاهش نقدینگی در واحدهای تولیدی
در نتیجه، حتی کاهش تقاضا نیز نتوانسته جلوی رشد قیمت میلگرد بستر را بگیرد.
مسیر آینده صنعت فولاد و تأثیر آن بر بازار میلگرد بستر
برای خروج از این بنبست، سه راهبرد کلیدی باید همزمان اجرا شود:
-
ایجاد مدل پایدار تأمین انرژی
از جمله نیروگاه اختصاصی، کاهش مصرف و قراردادهای بلندمدت.
-
نوسازی فناوری و حرکت به سمت فولادهای ارزش افزوده بالا
شامل دیجیتالسازی، اتوماسیون، دوقلوهای دیجیتال و خطوط هوشمند.
-
بازنگری در راهبرد صادرات
تمرکز بر محصولات خاص و بازارهای پایدار، نه خامفروشی.
برای بازار میلگرد بستر نیز، این مسیر میتواند به معنی: ثبات بیشتر در کیفیت، کاهش هزینه تولید و حتی تبدیلشدن ایران به صادرکننده منطقهای باشد.
جمعبندی:
صنعت فولاد ایران در آستانه یک تغییر بنیادی قرار دارد. مدل قدیمی دیگر جواب نمیدهد و فشار هزینهها روزبهروز بیشتر میشود.
افزایش قیمت میلگرد بستر در سایزهای ۵.۵، ۱۱ و ۱۵—که طی یک دوره کوتاه چند هزار تومان رشد داشته—تنها یک مثال از پیامدهای این تغییر ساختاری است. اگر تصمیمات درست گرفته نشود، این روند برای محصولات مشابه نیز ادامهدار خواهد بود.
اما اگر صنعت به سمت فناوری، انرژی پایدار و محصولات با ارزش افزوده حرکت کند، میتوان به آینده امیدوار بود—آیندهای که در آن فولاد ایران نه فقط بهعنوان کالای خام، بلکه بهعنوان «محصول مهندسیشده» در بازارهای جهانی شناخته شود.
