اجرای وال پست به روش ناودانی منقطع ارزان تر است یا گیره و قلاب؟

در صنعت ساختمان‌سازی مدرن، ایمن‌سازی دیوارها در برابر زلزله و نیروهای جانبی یکی از اولویت‌های اصلی مهندسین و پیمانکاران است. وال پست‌ها به عنوان اعضای نگهدارنده دیوار، نقش حیاتی در جلوگیری از تخریب سازه‌های غیرسازه‌ای ایفا می‌کنند. با پیشرفت تکنولوژی و تغییر در آیین‌نامه‌ها (به ویژه پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰)، روش‌های سنتی جای خود را به روش‌های نوین مانند “ناودانی منقطع” و “میلگرد بستر” داده‌اند. اما سوال اساسی که برای بسیاری از سازندگان مطرح می‌شود این است که کدام یک از این روش‌ها اقتصادی‌تر است؟ آیا کاهش هزینه در یکی از این روش‌ها به معنای کاهش کیفیت است یا صرفاً یک بهینه‌سازی مهندسی محسوب می‌شود؟

در این مقاله از ایران سازه تولید کننده میلگرد بستر و ناودانی منقطع، قصد داریم با یک بررسی میدانی و محاسبات دقیق ریاضی، پرده از این ابهام برداریم. ما دو روش متداول اجرای وال پست را زیر ذره‌بین قرار داده‌ایم تا مشخص کنیم در نهایت کدام سیستم برای پروژه شما به‌صرفه‌تر خواهد بود. برای درک بهتر این موضوع، لازم است که علاوه بر قیمت تمام شده، به سهولت اجرا و چالش‌های فنی هر روش نیز بپردازیم.

یکی از اجزای جدایی‌ناپذیر در سیستم‌های نوین وال پست، میلگرد بستر است که نقش کلیدی در مسلح کردن دیوار دارد. برای اطلاع دقیق از هزینه‌های روز، می‌توانید به صفحه قیمت میلگرد بستر مراجعه کنید تا برآورد دقیق‌تری از پروژه خود داشته باشید. در ادامه با ما همراه باشید تا با زبانی ساده اما فنی، به مقایسه این دو روش بپردازیم.

مقایسه فنی سیستم ناودانی منقطع و گیره و قلاب

قبل از ورود به بحث شیرین قیمت‌ها، باید بدانیم که دقیقاً در مورد چه چیزی صحبت می‌کنیم. سیستم ناودانی منقطع یا همان وال پست‌های تکه‌ای، قطعاتی یو‌شکل (U-Channel) هستند که با فواصل مشخص روی ستون‌ها و زیر تیرها نصب می‌شوند تا دیوار را در قاب خود مهار کنند. این روش به دلیل سادگی در اجرا و عدم نیاز به جوشکاری‌های سنگین قدیمی، به سرعت محبوب شد. در این سیستم، دیوار اجازه حرکت درون ناودانی را دارد اما از خروج آن از صفحه جلوگیری می‌شود.

در مقابل، سیستم گیره و قلاب میلگرد بستر (Hook and Clip) روشی ظریف‌تر و منطبق‌تر با استانداردهای نوین است. در این روش، به جای استفاده از ناودانی‌های بزرگ، از گیره‌هایی که به ستون متصل می‌شوند و قلاب‌هایی که میلگرد بستر را درگیر می‌کنند، استفاده می‌شود. این سیستم انعطاف‌پذیری بالایی به دیوار می‌دهد و در هنگام زلزله رفتار شکل‌پذیرتری از خود نشان می‌دهد. تفاوت اصلی در مکانیزم درگیری با دیوار است؛ ناودانی دیوار را “احاطه” می‌کند، اما گیره و قلاب با “تسلیح” داخلی دیوار توسط میلگرد بستر، پایداری را تضمین می‌کند.

مزایای کلی روش ناودانی منقطع

استفاده از ناودانی منقطع به دلیل ملموس بودن قطعات و شباهت ظاهری به وال پست‌های سنتی، برای بسیاری از مجریان سنتی قابل درک‌تر است. این قطعات معمولاً ضخامتی بین ۲ تا ۳ میلی‌متر دارند و با رول‌بولت یا پیچ و رولپلاک به سازه بتنی یا فلزی متصل می‌شوند. یکی از مزایای این روش، سرعت نسبتاً بالای نصب قطعات روی ستون‌هاست. همچنین، کنترل شاقولی بودن دیوار در این روش کمی ساده‌تر به نظر می‌رسد زیرا لبه‌های ناودانی به عنوان یک راهنما عمل می‌کنند.

برای اطلاع از روش اجرای ناودانی منقطع میتوانید به مقاله مورد نظر مراجعه کرده و اطلاعات کامل را کسب نمایید.

مزایای کلی روش گیره و قلاب

روش گیره و قلاب، اوج مهندسی در مهار لرزه‌ای دیوارهاست. در این روش، حجم فولاد مصرفی به شکل چشمگیری کاهش می‌یابد که این خود یک مزیت زیست‌محیطی و اقتصادی است. اتصال گیره و قلاب باعث می‌شود که میلگرد بستر به بهترین شکل ممکن با ملات درگیر شود و یک دیوار مسلح یکپارچه ایجاد کند. علاوه بر این، در این روش دیگر نیازی به ناودانی‌های زیر تیر نیست (مگر در موارد خاص)، زیرا ردیف آخر میلگرد بستر وظیفه مهار بالای دیوار را به خوبی انجام می‌دهد.

آنالیز دقیق هزینه‌ها: ناودانی منقطع در برابر گیره و قلاب

حال به بخش اصلی ماجرا، یعنی محاسبات ریالی می‌رسیم. برای اینکه مقایسه ما عادلانه و دقیق باشد، یک دیوار فرضی استاندارد را در نظر گرفته‌ایم و هزینه‌های اجرایی و متریال هر دو روش را برای آن محاسبه کرده‌ایم. فرض ما بر این است که دیوار نیاز به مهار جانبی در دو طرف ستون دارد و ارتفاع آن نیز استاندارد است. این محاسبات بر اساس قیمت‌های روز بازار و نرخ دستمزد نصب متعارف انجام شده است.

سناریوی اول: هزینه اجرای روش ناودانی منقطع

در این روش، ما برای مهار دیوار به ناودانی‌هایی روی ستون‌های چپ و راست و همچنین زیر تیر نیاز داریم. طبق برآورد انجام شده برای یک دهانه دیوار استاندارد:

1. ناودانی روی ستون‌ها: نیاز به ۳ عدد ناودانی روی ستون چپ و ۳ عدد روی ستون راست داریم (جمعاً ۶ عدد). قیمت هر عدد ۶۰,۰۰۰ تومان است.
2. ناودانی زیر تیر: نیاز به ۲ عدد ناودانی برای مهار بالای دیوار داریم. قیمت هر عدد ۴۵,۰۰۰ تومان است.
3. میلگرد بستر: در این روش نیز برای انسجام دیوار، از ۳ ردیف میلگرد بستر استفاده می‌کنیم. قیمت هر شاخه ۴۵,۰۰۰ تومان است.
4. هزینه نصب: نصب ۸ عدد ناودانی (۶ تا روی ستون و ۲ تا زیر تیر) با هزینه هر عدد ۱۰۰,۰۰۰ تومان محاسبه می‌شود.

با جمع‌بندی این ارقام، به عدد نهایی ۱,۵۶۰,۰۰۰ تومان می‌رسیم. این رقم نشان‌دهنده هزینه تمام شده متریال و اجرت برای یک دهانه دیوار با روش ناودانی منقطع است.

سناریوی دوم: هزینه اجرای روش گیره و قلاب

در این روش، استراتژی مهار دیوار تغییر می‌کند و ما به جای ناودانی‌های سنگین، از اتصالات سبک‌تر اما پرتعدادتر استفاده می‌کنیم. محاسبات برای همان دهانه دیوار به شرح زیر است:

1. گیره و قلاب: طبق آیین‌نامه، باید یک رج در میان از میلگرد بستر و اتصال گیره و قلاب استفاده کنیم. بنابراین به ۶ جفت گیره میلگرد بستر و قلاب میلگرد بستر در سمت چپ و ۶ جفت در سمت راست نیاز داریم (جمعاً ۱۲ جفت). قیمت هر جفت ۱۰,۰۰۰ تومان است.
2. میلگرد بستر: به دلیل حذف ناودانی زیر تیر و لزوم تسلیح بیشتر، در این روش به ۶ ردیف میلگرد بستر نیاز داریم. قیمت هر شاخه ۴۵,۰۰۰ تومان است.
3. ناودانی زیر تیر: در این روش، به دلیل اجرای میلگرد بستر در رج آخر، نیازی به ناودانی زیر تیر نیست و هزینه آن صفر می‌شود.
4. هزینه نصب: نصب گیره و قلاب‌ها که تعداد بیشتری دارند اما نصبشان سریع‌تر است، دانه‌ای ۸۰,۰۰۰ تومان محاسبه می‌شود (برای ۱۲ عدد نصب).

با جمع این موارد، هزینه نهایی این روش به ۱,۳۵۰,۰۰۰ تومان می‌رسد. همانطور که مشاهده می‌کنید، حذف ناودانی‌های گران‌قیمت زیر تیر و کاهش قیمت واحد اتصالات، تاثیر زیادی در کاهش هزینه داشته است.

جدول مقایسه ریز هزینه‌ها 

برای درک بهتر و مقایسه سریع‌تر، تمام محاسبات بالا را در یک جدول خلاصه کرده‌ایم.

نکته: قیمت‌ها بر اساس نرخ‌های کنونی هستند و ممکن است با نوسانات بازار تغییر کنند.

تحلیل نتیجه: چرا گیره و قلاب ارزان‌تر درآمد؟

با نگاهی به جدول بالا، تفاوت قیمت ۲۰۵,۰۰۰ تومانی برای هر دهانه دیوار مشهود است. شاید در نگاه اول این مبلغ ناچیز به نظر برسد، اما در یک پروژه ساختمانی با صدها دهانه دیوار، این اختلاف به رقم قابل توجهی تبدیل می‌شود. دلیل اصلی این ارزانی، حذف ناودانی‌های سنگین است. ناودانی‌ها قطعات فولادی نسبتاً بزرگی هستند که وزن و قیمت بالایی دارند.

در روش گیره و قلاب، ما حجم فولاد مصرفی در اتصالات (گیره‌ها) را به شدت کاهش داده‌ایم و آن را با افزایش تعداد میلگرد بستر جبران کرده‌ایم. از آنجا که میلگرد بستر نسبت به ورق ناودانی قیمت پایین‌تری دارد و کارایی سازه‌ای بسیار بالایی ارائه می‌دهد، این جابجایی متریال به نفع جیب سازنده تمام می‌شود. همچنین حذف فرآیند نصب ناودانی زیر تیر که معمولاً دشوار و زمان‌بر است، هزینه‌های پنهان پروژه را نیز کاهش می‌دهد.

چالش‌های اجرایی که مردم با آن‌ها سروکله می‌زنند

هیچ روش اجرایی بدون چالش نیست و تغییر از روش‌های سنتی به مدرن همیشه با مقاومت‌ها و مشکلاتی همراه بوده است. در گفتگو با پیمانکاران و مجریان وال پست، مشکلات متعددی در اجرای هر دو روش گزارش شده است. دانستن این چالش‌ها به شما کمک می‌کند تا با آمادگی بیشتری وارد فاز اجرا شوید.

۱. چالش‌های نصب پلیت در اسکلت بتنی

یکی از بزرگترین دردسرهای اجرای وال پست (چه ناودانی و چه گیره)، عدم پیش‌بینی پلیت در ستون‌های بتنی است. بسیاری از سازندگان فراموش می‌کنند قبل از بتن‌ریزی پلیت‌ها را جاگذاری کنند. در نتیجه، مجبور می‌شوند بعداً با استفاده از رول‌بولت یا کاشت میلگرد، اتصالات را نصب کنند. این کار نه تنها هزینه را بالا می‌برد، بلکه اگر دقت نشود و به آرماتورهای اصلی ستون آسیب برسد، ایمنی کل سازه به خطر می‌افتد. سوراخ‌کاری ستون بتنی همیشه با ریسک برخورد به میلگرد همراه است.

۲. کیفیت پایین بلوک‌ها و درگیری ملات

در روش گیره و قلاب، کارایی سیستم وابستگی شدیدی به کیفیت ملات و نحوه قرارگیری میلگرد بستر بین رج‌ها دارد. برخی از بلوک‌های موجود در بازار ارتفاع غیراستاندارد یا سطوح ناصافی دارند که باعث می‌شود ضخامت ملات بین رج‌ها کم و زیاد شود. اگر ضخامت ملات کافی نباشد (کمتر از ۱ سانتی‌متر)، میلگرد بستر به خوبی در ملات غرق نمی‌شود و عملاً کارایی خود را از دست می‌دهد. مردم اغلب شکایت دارند که استادکاران بنا حوصله تنظیم دقیق ضخامت ملات برای پوشش کامل میلگرد را ندارند.

۳. تراز نبودن ستون‌ها و تیرها

در اجرای ناودانی منقطع، اگر ستون‌ها یا تیرها دقیقاً شاقول و تراز نباشند (که در بسیاری از ساختمان‌های معمولی اتفاق می‌افتد)، نصب ناودانی به یک کابوس تبدیل می‌شود. ناودانی یک قطعه صلب است و انعطافی ندارد. اگر سطح زیر آن کج باشد، ناودانی هم کج می‌ایستد و دیوارچینی را با مشکل مواجه می‌کند. پیمانکاران مجبور می‌شوند با استفاده از واشر یا قوطی‌گذاری، زیر ناودانی را تراز کنند که این کار وقت‌گیر و هزینه‌بر است.

۴. زنگ‌زدگی و خوردگی قطعات

یکی دیگر از چالش‌هایی که ساکنین مناطق مرطوب با آن درگیر هستند، زنگ‌زدگی قطعات فلزی است. چه ناودانی و چه گیره و قلاب، اگر از جنس گالوانیزه مرغوب نباشند یا پوشش ضدزنگ مناسبی نداشته باشند، به سرعت در داخل دیوار دچار خوردگی می‌شوند. این خوردگی نه تنها باعث تضعیف اتصال می‌شود، بلکه می‌تواند باعث لکه‌دار شدن گچ دیوار و طبله کردن نازک‌کاری شود. بسیاری از افراد به دلیل صرفه‌جویی، از قطعات آهنی سیاه بدون پوشش استفاده می‌کنند که در درازمدت پشیمانی به بار می‌آورد.

نکات طلایی برای بهینه‌سازی هزینه وال پست

برای اینکه بتوانید بیشترین صرفه‌جویی را بدون افت کیفیت داشته باشید، باید هوشمندانه عمل کنید. انتخاب روش ارزان‌تر (گیره و قلاب) تنها نیمی از راه است؛ نیم دیگر مربوط به مدیریت اجراست. اولین نکته، خرید متریال از تولیدکنندگان معتبر و حذف واسطه‌هاست. قیمت میلگرد بستر و اتصالات در بازار نوسان دارد و خرید مستقیم می‌تواند تا ۲۰ درصد هزینه‌ها را کاهش دهد.

نکته دوم، آموزش اکیپ اجرایی است. بسیاری از هزینه‌های اضافی ناشی از دوباره‌کاری‌هاست. اگر بنا یا نصاب وال پست با روش صحیح نصب آشنا نباشد، ممکن است گیره‌ها را در تراز اشتباه نصب کند یا ملات را به درستی اجرا نکند. برگزاری یک جلسه کوتاه آموزشی قبل از شروع کار و نظارت مستمر مهندس ناظر، از هدر رفتن مصالح و زمان جلوگیری می‌کند. همچنین استفاده از چسب‌های پایه سیمانی مخصوص بلوک‌های سبک (مانند هبلکس) می‌تواند نیاز به میلگرد بستر را در برخی موارد تعدیل کند (البته با نظر محاسب).

کدام روش برای پروژه من مناسب‌تر است؟

پاسخ به این سوال همیشه “روش گیره و قلاب” نیست، هرچند که ارزان‌تر است. اگر پروژه شما دارای دیوارهای با ارتفاع بسیار زیاد است (مثلاً سوله‌های صنعتی)، ممکن است مهندس محاسب روش ناودانی سراسری یا منقطع قوی‌تر را پیشنهاد دهد. اما برای ساختمان‌های مسکونی و اداری متعارف با ارتفاع طبقات معمول (حدود ۳ متر)، روش گیره و قلاب قطعاً گزینه برنده است.

اگر دیوارهای شما از جنس بلوک‌های سیمانی سنگین هستند، شاید روش ناودانی منقطع به دلیل استحکام فیزیکی خود ناودانی، حس امنیت بیشتری به کارفرما بدهد. اما برای بلوک‌های سبک اتوکلاو شده (AAC) یا بلوک‌های لیکا، روش گیره و قلاب به دلیل همخوانی بهتر با ماهیت شکننده بلوک‌ها و توزیع نیرو توسط میلگرد بستر، فنی‌تر و مهندسی‌تر است.

تاثیر ضوابط پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰

پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰ تحولی در نگرش به دیوارهای غیرسازه‌ای ایجاد کرد. این استاندارد صراحتاً بر جداسازی دیوار از سازه تاکید دارد. هر دو روش مورد بحث در این مقاله، در صورت اجرای صحیح، مورد تایید این استاندارد هستند. نکته مهم این است که در هر دو روش باید فاصله حداقل ۱ درصدی بین دیوار و ستون (با مصالح تراکم‌پذیر مثل یونولیت) رعایت شود.

در روش گیره و قلاب، این استاندارد تاکید ویژه‌ای بر استفاده از میلگرد بستر دارد. طبق آیین‌نامه، میلگرد بستر باید کاملاً در ملات مدفون شود و نباید مستقیماً روی بلوک قرار گیرد. همچنین قلاب‌ها باید آزادی حرکت داشته باشند تا در هنگام زلزله، دیوار بتواند در صفحه خود بلغزد و ترک نخورد. رعایت این جزئیات دقیقاً همان چیزی است که تفاوت بین یک اجرای استاندارد و یک اجرای بازاری را مشخص می‌کند.

جمع‌بندی نهایی

در این مقاله با یک آنالیز دقیق و مبتنی بر اعداد واقعی، ثابت کردیم که روش گیره و قلاب در مجموع ارزان‌تر از روش ناودانی منقطع تمام می‌شود. در مثال محاسباتی ما، این اختلاف قیمت حدود ۱۵ درصد به نفع روش گیره و قلاب بود. دلیل اصلی این کاهش هزینه، حذف ناودانی‌های گران‌قیمت زیر تیر و جایگزینی آن‌ها با میلگرد بستر و اتصالات سبک‌تر است.

علاوه بر مزیت اقتصادی، روش گیره و قلاب از نظر فنی و رفتار لرزه‌ای نیز عملکرد بسیار مطلوبی دارد و باعث یکپارچگی بهتر دیوار می‌شود. البته نباید فراموش کرد که اجرای صحیح این روش نیازمند دقت بالاتر و نظارت دقیق‌تر است. با در نظر گرفتن چالش‌های اجرایی مطرح شده و انتخاب اکیپ مجرب، می‌توانید با خیال راحت از این روش مدرن و اقتصادی در پروژه‌های ساختمانی خود استفاده کنید و همزمان ایمنی و صرفه اقتصادی را تضمین نمایید.

سوالات متداول (FAQ)

۱. آیا روش گیره و قلاب برای همه نوع دیواری قابل اجرا است؟

بله، این روش برای اکثر دیوارهای بلوکی، سفالی، سیمانی و به‌ویژه بلوک‌های سبک گازی (AAC) قابل اجرا است و عملکرد بسیار خوبی دارد.

۲. آیا در روش گیره و قلاب، حذف ناودانی زیر تیر باعث ضعف دیوار نمی‌شود؟

خیر، اگر ردیف آخر دیوار با میلگرد بستر مسلح شود و اتصال مناسبی با سقف (با رعایت درز انقطاع) داشته باشد، پایداری دیوار در برابر نیروهای خارج از صفحه کاملاً تامین می‌شود.

۳. آیا نصب گیره و قلاب نیاز به جوشکاری دارد؟

معمولاً خیر. گیره‌ها اغلب با پیچ و رولپلاک یا رول‌بولت به ستون متصل می‌شوند. اما در اسکلت‌های فلزی می‌توان از اتصال جوشی نیز استفاده کرد.

۴. فاصله استاندارد نصب گیره و قلاب چقدر باید باشد؟

طبق پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰، معمولاً فاصله عمودی میلگرد بستر و اتصالات باید حداکثر ۵۰ سانتی‌متر (یا هر دو رج یکبار برای بلوک‌های ۲۰ سانتی) باشد.

۵. مهم‌ترین نکته در خرید میلگرد بستر چیست؟

مهم‌ترین نکته توجه به قطر مفتول (معمولاً ۴ میلی‌متر)، کنگره‌دار بودن سطح مفتول برای درگیری با ملات و داشتن پوشش گالوانیزه برای جلوگیری از زنگ‌زدگی است.

در میلگرد بستر براتلو بر اساس درخواست شما قطر میلگرد بستر تعیین می شود و میتوانید قطر موردنظر خود را اعلام کنید تا بر اساس نیاز شما تولید انجام شود. برای اطلاع از نحوه انجام کار می‌توایند با کارشناس فروش آقای محمد براتلو ۰۹۱۲۸۳۸۵۴۲۵ تماس حاصل کنید.